Αντώνης Μ. Σοφός (1915-2009)

SofosΓράφει ο  Μιχάλης  Κ.  Σκουλιός

Στα πλαίσια των αφιερωμάτων της εφημερίδας μας σε Κασιώτες του Πνεύματος, σήμερα σας παρουσιάζουμε τον Αντώνη Μ. Σοφό[i].Tου οποίου το βιβλιογραφικό έργο, με την καταγραφή διαφόρων μορφών του λαϊκού πολιτισμού μας, έκανε ευρύτερα γνωστό το νησί μας προσφέροντας πολύτιμα στοιχεία στους επιστημονικούς κύκλους τόσο στην Ελλάδα όσο και το εξωτερικό.

Ο Αντώνης Σοφός γεννήθηκε στην Κάσο, το 1915.

Τα πρώτα του γράμματα τα διδάχτηκε στο Δημοτικό Σχολείο του Φρυ και στη συνέχεια ακολούθησε και αυτός τη στράτα των περισσότερων  Κασιωτών για την Αίγυπτο. Εκεί φοίτησε στο Ιεροδιδασκαλείο «Άγιος Αθανάσιος» της Αλεξάνδρειας. Μετά την αποφοίτησή του, το 1934, εργάστηκε για μια διετία στο Ελληνικό Δημοτικό Σχολείο Ισμαηλίας της Αιγύπτου.

Tόμος Α¨"Τα Γεωργικά"

Tόμος Α¨»Τα Γεωργικά» 1986

Το 1936 γράφτηκε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, απ’ όπου πήρε το πτυχίο Κλασικής Φιλολογίας, με βαθμό λίαν καλώς, τον Ιανουάριο του 1941. Μετά την αποφοίτησή του εργάστηκε για ένα χρόνο στο Δημόσιο Γυμνάσιο Ελευθερούπολης Καβάλας, και από το 1945 μέχρι τη συνταξιοδότησή του, το 1980, υπηρέτησε ως καθηγητής και διευθυντής σπουδών στο ιδιωτικό σχολείο «Αττικόν Λύκειον» της Αθήνας.

Ωστόσο, ο Αντώνης Σοφός, ανέπτυξε αξιόλογη κοινωνική και πολιτιστική δραστηριότητα. Υπήρξε (1963-1970) μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του «Συλλόγου των Εν Ελλάδι Κασίων», πρόεδρος της Επιτροπής (1974) για τον πανηγυρικό εορτασμό των 150 χρόνων από το ιστορικό Ολοκαύτωμα της Κάσου (1824) και με εισήγησή του, το 1982, ο Σύλλογος των Κασίων εξέδωσε το διμηνιαίο πολιτιστικό περιοδικό «Κασιώτικος Παλμός».

Τόμος Β΄"Τα ποιμενικά"

Τόμος Β΄»Τα ποιμενικά» 1986

Το 1988, με εισήγηση του καθηγητή Εμμ. Γ. Πρωτοψάλτη, του απονεμήθηκε το Πανδωδεκανησιακό βραβείο του Ιδρύματος Βασίλη Μοσκόβη για το βιβλίο του «Τα Γεωργικά» της Κάσου». Το 1989, ο Σύλλογος Κασιωτών Αθήνας του απένειμε επίχρυσο ορειχάλκινο αντίγραφο σε ειδική πλακέτα από ελεφαντοστούν του 11ου αι. για την πνευματική και κοινωνική του προσφορά στην Κάσο. Ως επιστέγασμα των τιμητικών διακρίσεων πρέπει να θεωρηθεί το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών, το οποίο του απονεμήθηκε το 1992 με εισήγηση του ακαδημαϊκού Αγαπητού Τσοπανάκη, για το σύνολο του λαογραφικού έργου του. Τέλος με την ευκαιρία του εορτασμού για τα 25χρονα γενέθλια του «Κασιώτικου Παλμού» σε ειδική εκδήλωση που έγινε στις 8 Αυγ. 2008 στην Κάσο, ο Σύλλογος των Εν Ελλάδι Κασίων, τίμησε την πολύχρονη προσφορά του στο περιοδικό, αποδίδοντάς του τιμητική πλακέτα, την οποία παρέλαβε η εγγονή του, Ελένη Η. Σοφού.

Τόμος Γ΄"Τα παραμύθια"

Τόμος Γ΄»Τα παραμύθια» 1987

Ο Αντώνης Σοφός ήταν αυτοδίδακτος λαογράφος. Παρότι σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών, δεν διδάχτηκε καθόλου το μάθημα της Λαογραφίας, καθώς τότε (1936-1941) δεν υπήρχε ειδικός καθηγητής. Ήταν η περίοδος, μετά τον θάνατο του Νικολάου Πολίτη (1921), της «μεγάλης σιγής» για τη διδασκαλία της Λαογραφίας στο πρώτο Ελληνικό Πανεπιστήμιο, αν μάλιστα αναλογιστούμε ότι ο (μετέπειτα) διορισμός του καθηγητή Γεωργίου Μέγα (1893-1976) έγινε μόλις το 1947.[ii]

Ο Σοφός δέχτηκε τα πρώτα λαογραφικά ερεθίσματα από τον καθηγητή της Βυζαντινής Φιλολογίας Φαίδωνα Κουκουλέ (1881-1956), ο οποίος, όπως είναι γνωστό, ενδιαφερόταν εξαιρετικά για τη λαογραφία. Ο Κουκουλές προέβλεψε από νωρίς την ευαισθησία του προς τον λαϊκό πολιτισμό, με αποτέλεσμα να αξιοποιήσει στον πολύτομο και κλασικό έργο του «Βυζαντινών βίος και πολιτισμός» πρωτογενείς ειδήσεις του Κασιώτη φοιτητή. [iii]

"Ο Άη Γιώργης στης Χαδιές"

«Ο Άη Γιώργης στης Χαδιές» 1992

Ο Αντώνης Σοφός, μετά τη συνταξιοδότησή του, έχοντας πια αρκετό ελεύθερο χρόνο, στράφηκε αποκλειστικά στην έρευνα της κασιώτικης λαογραφίας. Ωστόσο,  προηγουμένως, είχε μελετήσει πολλά λαογραφικά βιβλία για να μπορέσει να συμπληρώσει τα κενά στη γενικότερη κατάρτισή του. Μετά το 1980, χρησιμοποιούσε τον ένα μήνα των καλοκαιρινών διακοπών του στο νησί για να συγκεντρώνει λαογραφικό υλικό, αλλά και να συμπληρώνει παλαιότερες σημειώσεις του.

Την πληθώρα των στοιχείων από την πολύχρονη ενασχόλησή του με τον λαϊκό πολιτισμό του νησιού του, υπό την μορφή μικρών εργασιών και άρθρων άρχισε σιγά σιγά να δημοσιεύει σε περιοδικά, που καλύπτουν θέματα φιλολογικής, εθιμικής και αρχειακής λαογραφίας όπως στα περιοδικά «Κασιώτικος Παλμός»,[iv] «Αιγαιοπελαγίτικα Θέματα»,[v] «δέρμα Νέα»[vi], «Σύμη»[vii] στο περιοδικό σύγγραμμα του «Δωδεκανησιακού Αρχείου»,[viii] όπου καταγράφονται όλα τα πρακτικά των ετήσιων συνεδρίων, και τέλος στο «Παράδοση & Τέχνη».[ix]

Τόμος Δ΄"Σύμμεικτα" 1996

Τόμος Δ΄»Σύμμεικτα» 1996

Παλαιότερα είχε δημοσιεύσει και ένα δοκίμιο για τον ποιητή Κωνσταντίνο Π. Καβάφη στο τεύχος «Παράλληλα Κείμενα», έκδοση του «Συλλόγου των Εξ Αιγύπτου Σπουδαστών», Αθήνα 1944, σσ. 107-118.

Συνεχιστής του έργου παλαιότερων Κασίων συμπατριωτών του, των αείμνηστων Νικολάου Γ. Μαυρή, Ευ. Παπαδοπούλου και Ζαχαρία Χαλκιάδη, καταγράφοντας και διασώζοντας διάφορες μορφές πολιτισμού της Κάσου, ο Αντώνης Σοφός, θέλοντας να αξιοποιήσει την έρευνα του, προχώρησε στην έκδοση μιας σειράς αυτοτελών βιβλίων με τίτλο «Τα Λαογραφικά της Κάσου»:

1.     «Γεωργικά», Α΄ Τόμος, Αθήνα 1986, 2. «Τα Ποιμενικά», Β΄ Τόμος, Αθήνα 1986, 3. «Παραμύθια», Γ΄ Τόμος, Αθήνα 1987, 4. «Ο Αη-Γιώργης της Χαδιές», Παράρτημα, Αθήνα 1992, 5. «Σύμμεικτα», Δ΄ Τόμος, Αθήνα 1996, 6. «Ιστορικά Μελετήματα», Παράρτημα 2, Αθήνα 1998, 7. «Ο Άη Μάμας στ’ Αποκράνι», Παράρτημα 3, Αθήνα 2003.

"Ιστορικά Μελετήματα" 1998

«Ιστορικά Μελετήματα» 1998

Βιβλιοκριτική μνεία για τους παραπάνω τόμους έγινε  από τον καθηγητή της λαογραφίας και πρόεδρο της «Ελληνικής Λαογραφικής Εταιρείας» αείμνηστο Δημ. Σ. Λουκάτο, στην περιοδική έκδοση «Λαογραφία»[x]. Επίσης αναλύσεις δημοσίευσαν κατά καιρούς οι εφημερίδες «Κέρδος», «Ευβοϊκός Χρόνος», «Δημοκρατική της Ρόδου»[xi], και «Ο Κασιώτης»,[xii] καθώς επίσης και περιοδικά «Κασιώτικος Παλμός», «Αιγαιοπελαγίτικα Θέματα», «Παναιγύπτια»,[xiii] και στο «Ημερολόγιο του Αρχιπελάγους».[xiv]

Την Πέμπτη, 5 Νοεμβρίου 2009, το πρωί, ο Αντώνης Σοφός άφησε την τελευταία του πνοή. Το Σάββατο 7 Νοεμβρίου κηδεύτηκε στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών. Στην τελευταία του κατοικία τον συνόδευσαν συγγενείς του, αρκετοί συμπατριώτες του από την παροικία της Αθήνας, και του Πειραιά, και πάρα πολλοί φίλοι και γνωστοί του. Ύστατο χαιρετισμό απηύθυνε εκ μέρους του Συλλόγου των Εν Ελλάδι Κασίων, ο πρόεδρός του κ. Ι. Ζαχαριάδης, και ο εκπρόσωπος των μαθητών του 7ου Νυκτερινού Γυμνασίου Αθηνών.

"Ο Άη Μάμας στ' Αποκράνι" 2003

«Ο Άη Μάμας στ’ Αποκράνι» 2003

Φεύγοντας ο Αντώνης Σοφός, ο μεγάλος δάσκαλος για όλους εμάς τους νεότερους, άφησε πίσω του μεγάλο κενό. Όλοι εμείς, οι φίλοι του, απλοί αναγνώστες αλλά και ο επιστημονικός κόσμος στην Ελλάδα και το εξωτερικό, διαβάζοντας και ξαναδιαβάζοντας τα πλούσια και χρήσιμα βιβλία του, είμαστε υπερήφανοι και πάντα θα τον θυμόμαστε.


[i] Επεξεργασμένη μορφή αφιερώματος με τίτλο «Αντώνης Μ. Σοφός (1915-2009)», που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «ΚΑΣΙΩΤΙΚΟΣ ΠΑΛΜΟΣ«, αρ. τεύχους 31, Οκτ.-Δεκ. 2009. Στοιχεία για τη ζωή και το έργο του Αντώνη Σοφού, σταχυολόγησα και μέσα από το βιβλίο του καθηγητή της Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Μηνά Αλ. Αλεξιάδη: «Δωδεκάνησα – Λαϊκός Πολιτισμός», 2η έκδοση, Εκδόσεις: Γρηγόρη, Αθήνα 2005.

[ii]  Μ. Γ. Μερακλής: «Γεώργιος Α. Μέγας» Λαογραφία, 31 (1978) σ. 7.

[iii] Φαίδων Κουκουλές: «Βυζαντινών βίος και πολιτισμός», τομ. Α΄Στ΄ Collection  de  I’ Instituté Français  d’  Athènes,  Εν Αθήναις 1948-1955.

[iv] «Κασιώτικος Παλμός»: διμηνιαίο περιοδικό που πρωτοκυκλοφόρησε το 1983 και έκτοτε συνεχίζεται  τριμηνιαία χωρίς διακοπή η έκδοσή του. Έκδοση του Συλλόγου των Εν Ελλάδι Κασίων στην Αθήνα.

[v] «Αιγαιοπελαγίτικα Θέματα»: διμηνιαίο περιοδικό που εκδιδόταν στην Αθήνα επί δώδεκα έτη (1986 -1997). Είχε πολιτιστικό χαρακτήρα και, όπως προκύπτει από τον τίτλο του, η θεματολογία του αφορούσε στα νησιά του Αιγαίου πελάγους. Τα Αιγαιοπελαγίτικα Θέματα εκδόθηκαν από μια ομάδα Κυκλαδιτών, εραστών της τέχνης και του λόγου, οι οποίοι ίδρυσαν τη μη κερδοσκοπική εταιρεία εκδόσεων «Αιγέας» με έδρα την Αθήνα. Ιδρυτές της εταιρείας και του περιοδικού ήταν οι: Αντώνης Ι. Καλλέγιας, Γιώργος Ι. Καλλέγιας, Γιώργος Σ. Καράβας, Μιχάλης Β. Κατσάνης, Μάρκος Μ. Ρηγούτσος και Μιχάλης Ι. Φραγκιάς.

[vi] «δέρμα Νέα»: τριμηνιαία έκδοση του Κλάδου Δέρματος και Υποδήματος, που πρωτοκυκλοφόρησε στην Αθήνα το 1989. Εκδότης-Διευθυντής Στάβυ Α. Νικολαντή.

[vii] «Σύμη»: Τριμηνιαίο περιοδικό. Σύγχρονη Ζωή, Τέχνη, Γράμματα, Λαογραφία, Επιστήμη. Εκδότης-διευθυντής σύνταξης Κώστας Δ. Κοντός. Σύμη.

[viii] «Δωδεκανησιακό Αρχείον»: περιοδικό σύγγραμμα, εκδιδόμενο από το 1948 υπό της Εν Αθήναις Δωδεκανησιακής Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας.

[ix] «Παράδοση & Τέχνη»: Διμηνιαία έκδοση της Διεθνούς Οργάνωσης Λαϊκής Τέχνης (Ελληνικό Τμήμα), Αθήνα.

[x] «Λαογραφία» : Δελτίο της Ελληνικής Λαογραφικής Εταιρείας, Αθήνα.

[xi] «Η Δημοκρατική της Ρόδου»: καθημερινή σε μικρό σχήμα 40σέλιδη εφημερίδα της Ρόδου που πρωτοκυκλοφόρησε το Σεπτέμβριο του 1982 με λινοτυπία .

[xii] «Ο Κασιώτης»: μηνιαία εφημερίδα, που πρωτοκυκλοφόρησε ο Σύλλογος Κασιωτών Αθήνας το 1979 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα χωρίς διακοπή μετά την συνένωση του συλλόγου (2004) με τον Σύλλογο των Εν Ελλάδι Κασίων.

[xiii] «Παναιγύπτια»: διμηνιαίο περιοδικό που εκδίδει από τον Ιαν. 1985 χωρίς διακοπή ο Σύνδεσμος Αιγυπτιωτών Ελλήνων στην Αθήνα.

[xiv] «Ημερολόγιο του Αρχιπελάγους»: Εκδόσεις Ερίννη-Στρατής Φιλιππότης. Αθήνα.

 ♦ Το σύνολο του περιεχομένου και των υπηρεσιών του site διατίθεται στους επισκέπτες αυστηρά για προσωπική χρήση. Απαγορεύεται η χρήση ή επανεκπομπή του, σε οποιοδήποτε μέσο, μετά ή άνευ επεξεργασίας, χωρίς γραπτή άδεια του εκδότη.

 

About mkskoulios

Editor, researcher, writer
This entry was posted in ΜΟΡΦΕΣ, Πρόλογος. Bookmark the permalink.