Τιμήθηκε από τη «Δωδεκανησιακή Μέλισσα» ο Θόδωρος Κελέκης για το κασιώτικο κόσμημα

Γράφει ο Μιχάλης Κ. Σκουλιός

Χθες το απόγευμα (17-1-2016), σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Λύκειο Ελληνίδων, Δημοκρήτου 14  στην Αθήνα, παρουσία πολλών συμπατριωτών και φίλων του, το δωδεκανησιακό σωματείο «Δωδεκανησιακή Μέλισσα» έκοψε την καθιερωμένη πίτα του.

Με αυτή την ευκαιρία, συγκινητική ήταν η στιγμή όταν η πρόεδρος της «Δωδεκανησιακής Μέλισσας», η κ. Λιάνα Κορκόνδειλα-Μαυρή, δικηγόρος, με καταγωγή από την Κάσο, ανεψιά του πρώτου Διοικητού της Δωδεκανήσου ιατρού Νικολάου Γ. Μαυρή, η οποία πλαισιώνεται από 16μελές συμβούλιο όπου εκπροσωπούνται όλα τα νησιά, βράβευσε τον Θόδωρο Κελέκη για την συνεισφορά του στη διάσωση, διατήρηση και διάδοση του κασιώτικου κοσμήματος.

Στιγμιότυπο από τη χθεσινή βράβευση της "Δωδεκανησιακής Μέλισσας". Ο κ. Θ. Κελέκης κρατάει την τιμητική πλακέτα που του απένειμε η κ. Λ. Κορκόνδειλα-Μαυρή, κοντά τους Κασιωτοπούλες με τοπικά κοσμήματα

Στιγμιότυπο από τη χθεσινή βράβευση της «Δωδεκανησιακής Μέλισσας». Ο κ. Θ. Κελέκης κρατάει την τιμητική πλακέτα που του απένειμε η κ. Λ. Κορκόνδειλα-Μαυρή, κοντά τους Κασιωτοπούλες με τοπικά κοσμήματα Κωνσταντίνα Αράπη, Κωνσταντίνα Τζιράρκα-Κελέκη και Φωτεινή Χατζηβασίλη. 

KelekisΗ εφημερίδα μας, συγχαίρει τη «Δωδεκανησιακή Μέλισσα» για την πρωτοβουλία της, όπως και τον τιμώμενο, τον Θόδωρο Κελέκη και του εύχεται να είναι γερός και δυνατός.

Αναφορικά με τα φημισμένα σε όλους κασιώτικα κοσμήματα, η ιστορία τους ξεκινά από τα τέλη του 17ου αιώνα, όπου αρχίζει και η μεγάλη ανάπτυξη της ιστιοφόρου εμπορικής ναυτιλίας του νησιού.

Η Κωνσταντίνα Τζιράρκα-Κελέκη με τα φημισμένα κοσμήματα της "κανακαράς"

Η Κωνσταντίνα Τζιράρκα-Κελέκη με τα φημισμένα κοσμήματα της «κανακαράς»

Η άνθηση του κοσμήματος εκείνη την εποχή συμβάδιζε με την οικονομική ευμάρεια που επικρατούσε στην Κάσο. Ο πλούτος από τις ναυτικές εμπορικές συναλλαγές των κατοίκων που όργωναν τις θάλασσες και προσέγγιζαν τα διάφορα λιμάνια εντός και εκτός Μεσογείου ήταν μεγάλος. Οι ναυτικοί εκτός από την εξασφάλιση αγαθών, μετέφεραν και διάφορα άλλα αξίας πράγματα, όπως υφάσματα, ρούχα, σερβίτσια στολίδια και πολλά άλλα θυμητάρια για να ευχαριστήσουν τους συγγενείς τους. Ανάμεσα σε όλα αυτά τα υλικά αγαθά της άνετης ζωής, κυρίαρχο λόγο είχαν τα βαριά κοσμήματα, τα λεγόμενα «χρουσά», άρεσαν περισσότερο στις γυναίκες, και αγοράζονταν από τις φημισμένες αγορές των τουρκικών λιμανιών, κυρίως της Πόλης, και είχαν μεγάλη καλλιτεχνική αξία.

Με τον καιρό, από τις πολύ πλούσιες οικογένειες του νησιού δημιουργήθηκαν οι 12 «κανακάρη(δ)ες» και «κανακαρές». Σύμφωνα με την παράδοση εκτός από την τοπική ενδυμασία, απαραίτητο συμπλήρωμα της, ήταν τα πλούσια χρυσά κοσμήματα, οι «χρουσές μπούστες». Δηλαδή, «μπετόνια», «αμπρακάμοι», «γιορδαλίκια», «γκόλφια», «αγιοκωνσταντινάτα», βραχιόλια, σκουλαρίκια, δαχτυλίδια κ.π.ά.

Όλα αυτά τα ξενόφερτα κοσμήματα που εισάγονταν στο νησί και που φορούσαν τα παλαιότερα χρόνια οι κασιώτισσες «κανακαρές» μέχρι τέλος του 19ου αιώνα, σιγά σιγά άρχισαν να φοριούνται τα νεώτερα χρόνια από τις νεώτερες κασιώτισσες, που είχαν την τάση κυρίως για επίδειξη στις μεγάλες γιορτές. Ωστόσο, αν και είχαν ξένη προέλευση, πολιτογραφήθηκαν «ντόπια», κυρίως από τους Κασιώτες των παροικιών των παρίσθμιων πόλεων, όπου μετανάστευσαν για να εργαστούν.

Για τους τεχνίτες χρυσοχόους της περιόδου εκείνης στο νησί, τους λεγόμενους «κουϊμτζήδες» (ονομασία τουρκικής προέλευσης) δεν γνωρίζουμε τίποτα.

Ωστόσο, από το 1860, την σπουδαία εκείνην περίοδο, όπου στο Πορτ Σάϊτ της Αιγύπτου, άρχισαν να καταφθάνουν κι άλλοι Κασιώτες και να προσλαμβάνονται στην Εταιρία της διώρυγας του Σουέζ, από προφορικές διηγήσεις αναφέρεται αρχικά η οικογένεια κάποιου Καρδαμάκη, κρητικής καταγωγής, ασχολείται με την κατασκευή και εμπορεία ασημικών. Ο πατέρας Γιώργος και ο γιος του, Γιάννης Καρδαμάκης, άρχισαν να κατασκευάζουν δειλά ή μάλλον περισσότερο επιδιόρθωναν όλα αυτά τα επικαλούμενα παραδοσιακά κασιώτικα κοσμήματα, διακοσμητικά και άλλα αντικείμενα εξυπηρετώντας όλη την τοπική παροικία.

Ο Θεόδωρος Κελέκης ξεκίνησε από νεαρή ηλικία μαζί με τον αδελφό του Αντώνη να ασχολούνται επαγγελματικά στο Πορτ Σάϊτ με την αργυροχρυσοχοΐα. Οι γονείς των αδελφών Κελέκη, Κωνσταντίνος και Ειρήνη, κατάγονταν από  την Μικρά Ασία. Όταν έφυγαν από εκεί πέρασαν αρχικά στο Καστελλόριζο, μετά μετανάστευσαν στην Αίγυπτο. Γι’ αυτό και πολλοί Αιγυπτιώτες Έλληνες πιστεύουν εσφαλμένα ότι η καταγωγή τους είναι από το Καστελλόριζο.

Οι αδελφοί Κελέκη έμαθαν την τέχνη της αργυροχρυσοχοΐας στο εργαστήριο του πατέρα τους, το οποίο βρισκόταν απέναντι από τα Ελληνικά Κοινοτικά γραφεία και τη μεγάλη εκκλησία της μεταμόρφωσης του Σωτήρος.

Ο Θεόδωρος, ήταν τότε  μόλις 14 ετών όταν καταπιάστηκε με την τέχνη του πατέρα του. Ξεκίνησε να κατασκευάζει διάφορα κοσμήματα με ασήμι. Λίγο αργότερα άρχισε να ασχολείται με τον χρυσό, ειδικευόμενος πάντα κοντά  στον πατέρα του. Λάμβανε παραγγελιές και κατασκεύαζε διάφορα κοσμήματα, δαχτυλίδια, βραχιόλια, σταυρούς, «κωνσταντινάτα»… Σιγά σιγά άρχισε να αντιγράφει στη λεπτομέρειά τους τα κασιώτικα «μπετόνια», τους «αμπρακάμους», τα «γιορδαλίκια» κ.ά. Η εξειδίκευσή του στο κασιώτικο κόσμημα, που έμαθε από τον πατέρα του και την τελειοποίησε, σε συνδυασμό με την συνέπειά του απέναντι στους πελάτες του, εκτιμήθηκαν από τους Κασιώτες, που τον αγάπησαν ιδιαίτερα και τον έκαναν ξεχωριστό στο είδος του.

Ο Θόδωρος Κελέκης, όταν το 1967 εγκατέλειψε την Αίγυπτο εγκαταστάθηκε οικογενειακώς στην Αθήνα. Τότε ήταν ακόμη πολύ νέος, 45 ετών. Στην οδό Περικλέους, κοντά στην πλατεία Συντάγματος, έστησε το εργαστήριό του, όπου η πελατεία του αποτελείτο πάλι από Κασιώτες. Στο προσωπικό του αρχείο πέρα από τα δικά του σχέδια με συνδυασμούς κοσμημάτων, κρατούσε πιστά την κασιώτικη λαϊκή τέχνη του χρυσού.  Όπου κάθε οικογένεια, κάθε κασιώτισσα μάνα όφειλε να αφήσει ένα κόσμημα στην κόρη της, καθώς έτσι πίστευε, ότι θα συνεχιστεί η παράδοση στις επόμενες γενιές…

Ο Θόδωρος Κελέκης, είναι σήμερα 94 χρόνων. Από καιρό έπαψε να εργάζεται. Δεν ξέρω πόσα χρόνια ακόμη θα ζήσει, εύχομαι να είναι χιλιόχρονος… Ωστόσο, κι αν αυτός κάποια μέρα δε  θα υπάρχει πια, πιστεύω οι νεώτεροι μαζί με την Τέχνη του, θα θυμούνται το όνομά του…

About mkskoulios

Editor, researcher, writer
This entry was posted in Ιστορικά - Λαογραφικά Θέματα, Πρόλογος, Πολιτιστικές εκδηλώσεις, Σύντομες Ειδήσεις. Bookmark the permalink.